Việt Nam chịu tổn thất kinh tế 4,5 tỉ USD do thuốc lá năm 2022. WHO khuyến nghị tăng thuế để giảm tiêu thụ và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tổn thất kinh tế từ thuốc lá tại Việt Nam
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chỉ ra rằng tổn thất kinh tế do việc sử dụng thuốc lá tại Việt Nam trong năm 2022 đạt khoảng 4,5 tỉ USD. Mức tổn thất này tương đương với 1,14% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của đất nước, trong khi tỷ lệ tổn thất trung bình ở các quốc gia thuộc khu vực Tây Thái Bình Dương chỉ khoảng 0,9% GDP. Điều này cho thấy rằng gánh nặng kinh tế từ thuốc lá ở Việt Nam đang ở mức cao hơn khoảng 10% so với các nước trong khu vực này.
Chi phí y tế liên quan đến thuốc lá
Các chuyên gia của WHO cũng nhấn mạnh rằng hàng năm, chi phí y tế trực tiếp để điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá ước tính khoảng 0,7 tỉ USD, tương đương với 4,3% tổng chi phí y tế chung của quốc gia. So với mức trung bình 3,8% ở các nước trong khu vực Tây Thái Bình Dương, con số này cho thấy Việt Nam đang phải gánh chịu một gánh nặng nặng nề từ việc sử dụng thuốc lá.
Giá thuốc lá và thuế tiêu thụ đặc biệt
Giá thuốc lá ở Việt Nam hiện đang ở mức tương đối thấp, điều này có thể khuyến khích người tiêu dùng tiêu thụ nhiều hơn. Theo số liệu từ năm 2020, tỷ lệ thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở Việt Nam chỉ đạt 38%, trong khi con số này ở các quốc gia có thu nhập trung bình là 59%. So sánh trong khu vực ASEAN, tỷ lệ thuế của Việt Nam là 38,85%, thấp hơn nhiều so với Thái Lan (78,6%), Singapore (67,11%), Indonesia (62,26%), Philippines (55,71%) và Malaysia (51,47%). Mặc dù Việt Nam đã thực hiện ba lần tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá từ năm 2018 đến 2019, nhưng theo đánh giá của WHO, mức tăng này vẫn chưa đủ mạnh để có thể giảm đáng kể lượng tiêu thụ thuốc lá.
Ảnh hưởng của việc tăng thuế đến tiêu dùng thuốc lá
WHO khẳng định rằng thuế là biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả nhất, việc tăng thuế đồng nghĩa với việc tăng giá bán của sản phẩm. Cụ thể, nếu giá thuốc lá tăng 10%, lượng tiêu thụ sẽ giảm 4% ở các nước có thu nhập cao và 5% ở các nước có thu nhập trung bình. Đặc biệt, thanh niên và người có thu nhập thấp là những nhóm nhạy cảm với sự thay đổi về giá. Một số quốc gia đã thực hiện thành công việc giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá nhờ vào việc tăng thuế, điển hình như Philippines, nơi tỷ lệ hút thuốc lá giảm từ 29% năm 2009 xuống còn 19,5% vào năm 2021, đồng thời thu ngân sách từ thuốc lá cũng tăng lên đáng kể.
Những bất cập trong chính sách thuế thuốc lá hiện tại
Nhiều tổ chức quốc tế đã chỉ ra rằng chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt hiện đang áp dụng cho thuốc lá tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập. Mức thuế hiện tại (38,85%) là thấp so với nhiều quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá cao. Hệ thống thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam hiện nay dựa trên phần trăm giá xuất xưởng, điều này dẫn đến một số điểm yếu, như việc cho phép chênh lệch giá lớn và khuyến khích cung cấp các sản phẩm thuốc lá giá rẻ. Việc áp dụng hệ thống thuế chỉ dựa trên tỷ lệ phần trăm cũng tạo ra khó khăn trong việc quản lý một cách hiệu quả. Hiện tại, nhiều quốc gia đang chuyển sang áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt hỗn hợp hoặc tuyệt đối nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra.
Khuyến nghị cải cách thuế tiêu thụ đặc biệt
Các chuyên gia của WHO khuyến cáo rằng Việt Nam nên nhanh chóng áp dụng phương pháp tính thuế tiêu thụ đặc biệt mới theo hình thức hỗn hợp đối với thuốc lá, để phù hợp với các thực hành tốt trên toàn cầu. Việc xem xét áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá không chỉ là một biện pháp kinh tế mà còn là một cách phòng ngừa vì sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là đối với giới trẻ. Ngoài chính sách thuế, cần có sự cải cách trong một số chính sách và giải pháp khác nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc lá, đồng thời xây dựng các mô hình môi trường không khói thuốc để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Nguồn thông tin được tham khảo từ: Báo Cần Thơ
Nội dung được biên tập bởi: yduoccantho.vn