Virus Nipah có nguy cơ trở thành đại dịch như COVID-19 không?

Đặc điểm lây nhiễm của virus Nipah

Virus Nipah không giống như COVID-19, virus này chủ yếu lây qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người bệnh, như nước bọt và dịch tiết hô hấp.

Nhân viên y tế trong khu vực cách ly tại bệnh viện ở Kochi, Ấn Độ. (Ảnh: ANI/TTXVN)

Virus Nipah và COVID-19 đều là những bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, có khả năng lây lan và để lại tác động nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc hiểu rõ nguồn gốc và phương thức lây nhiễm của từng loại virus đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện mối nguy hiểm và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

Nguồn gốc của virus Nipah

Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae và được xác định lần đầu tiên tại Malaysia vào năm 1999. Tên gọi “Nipah” được đặt theo tên một ngôi làng nơi ghi nhận ổ dịch đầu tiên. Đến năm 2001, virus này đã được phát hiện ở Bangladesh và sau đó gây ra nhiều đợt bùng phát nghiêm trọng tại Ấn Độ.

Virus Nipah lây truyền từ động vật sang người (bệnh zoonotic), có thể lây qua thực phẩm bị nhiễm hoặc từ người sang người. Virus này có thể lây lan từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người bệnh, đặc biệt trong gia đình hoặc khi chăm sóc bệnh nhân. Tỷ lệ tử vong do bệnh Nipah ước tính từ 40-75%, cho thấy mức độ nguy hiểm cao của bệnh này.

Thông tin về virus COVID-19 (SARS-CoV-2)

COVID-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra, được phát hiện khi điều tra một ổ dịch tại một chợ hải sản ở Vũ Hán, Trung Quốc. Virus này gây bệnh ở đường hô hấp và có khả năng lây lan nhanh chóng từ người sang người.

Bệnh lây chủ yếu qua các giọt dịch hô hấp phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Thời gian ủ bệnh thường từ 2-14 ngày, trung bình là 5 ngày và trong giai đoạn này, người nhiễm vẫn có thể lây bệnh cho người khác. Đại dịch COVID-19 bùng phát vào năm 2019-2020 và đã ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới.

So sánh mức độ nguy hiểm giữa virus Nipah và COVID-19

Mặc dù cả virus Nipah và COVID-19 đều gây ra bệnh do virus, nhưng mức độ nguy hiểm, cách lây truyền và ảnh hưởng đến sức khỏe con người của chúng có sự khác biệt rõ rệt.

Bản chất virus

Virus Nipah có cấu trúc thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus; lây từ động vật sang người và có thể lây từ người sang người. Trong khi đó, COVID-19 (SARS-CoV-2) gây ra bởi virus coronavirus, lây truyền rộng rãi trong cộng đồng.

Ổ chứa (vật chủ)

Virus Nipah có dơi ăn quả (chi Pteropus) là vật chủ tự nhiên; lợn, ngựa và một số động vật khác cũng có thể mang virus này. Đối với COVID-19, dơi là vật chủ tự nhiên chủ yếu của virus corona, chiếm trên 98% các trường hợp phát hiện qua nghiên cứu trên động vật.

Các con đường lây truyền

Virus Nipah chủ yếu lây từ động vật sang người khi tiếp xúc trực tiếp với lợn hoặc ngựa bị nhiễm bệnh, qua mô và dịch tiết không được bảo vệ. Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua thực phẩm bị ô nhiễm từ nước bọt hoặc nước tiểu của dơi. Virus này cũng có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc gần.

Trong khi đó, COVID-19 lây truyền chủ yếu từ người sang người thông qua các giọt dịch hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc thở ra, đặc biệt là khi có tiếp xúc gần.

Các bệnh viện đã chuẩn bị sẵn sàng để phối hợp với các Viện Vệ sinh Dịch tễ/Pasteur trong việc điều tra, giám sát và xét nghiệm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah. (Ảnh: Minh Quyết/TTXVN)

Triệu chứng bệnh do virus Nipah

Virus Nipah có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, từ không có triệu chứng cho đến viêm đường hô hấp cấp tính và viêm não nghiêm trọng. Các triệu chứng khởi đầu thường bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng. Tiếp theo, bệnh nhân có thể gặp phải chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính. Một số trường hợp cũng bị viêm phổi không điển hình và các vấn đề hô hấp nghiêm trọng, bao gồm suy hô hấp cấp tính. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ 4 đến 14 ngày.

Đối với COVID-19, triệu chứng thường xuất hiện sau khoảng thời gian từ 2 đến 14 ngày, với các triệu chứng phổ biến như sốt, ớn lạnh, đau họng; các biến chứng có thể bao gồm viêm phổi, suy hô hấp cấp tính và tổn thương đa cơ quan.

Nguy cơ tử vong từ virus Nipah

Virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, ước tính từ 40-75% tùy vào từng đợt bùng phát và chủng virus, hiện tại chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu, và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp virus này vào nhóm các tác nhân có nguy cơ cao. Tại Việt Nam, bệnh do virus Nipah được phân loại là bệnh truyền nhiễm nhóm A nguy hiểm.

Còn đối với COVID-19, nguy cơ tử vong thay đổi theo từng giai đoạn của dịch bệnh, tùy thuộc vào từng quốc gia, nhóm tuổi và tình trạng bệnh lý nền. Tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 1-3%, và có sự gia tăng rõ rệt theo độ tuổi.

Khả năng bùng phát dịch của virus Nipah

Virus Nipah thường gây ra các ổ dịch nhỏ và chủ yếu lây từ động vật như dơi, heo; virus này chưa gây ra đại dịch toàn cầu như COVID-19.

Còn COVID-19 đã trở thành một đại dịch toàn cầu, lan truyền nhanh chóng trong cộng đồng và đã gây ra hàng triệu ca nhiễm trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, ca COVID-19 đầu tiên được ghi nhận vào tháng 1/2020 và đã có những tác động sâu sắc đến đời sống xã hội và kinh tế quốc gia.

Virus Nipah có khả năng trở thành đại dịch giống COVID-19 không?

Dù virus Nipah hiện chưa lan rộng trong cộng đồng như COVID-19, nhưng vẫn được đánh giá là một mối đe dọa tiềm tàng đối với y tế toàn cầu. Nguyên nhân là do tỷ lệ tử vong cao và các đợt bùng phát vẫn xảy ra. Hiện tại, gần như chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu hay vaccine được phê duyệt cho virus này.

Tỷ lệ tử vong do nhiễm virus Nipah có thể lên đến 75%, tùy thuộc vào từng đợt bùng phát. Virus Nipah chủ yếu lây từ động vật sang người thông qua dơi ăn quả. Khác với COVID-19, virus Nipah chủ yếu lây qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người bệnh, làm cho khả năng lây truyền giữa người với người kém hiệu quả hơn.

Mặc dù các ổ dịch thường giới hạn ở quy mô nhỏ, chủ yếu tại Đông Nam Á và Nam Á, nhưng các chuyên gia vẫn cảnh báo rằng Nipah có “tiềm năng đại dịch”. Virus này có khả năng biến đổi gene, và sự phá rừng cùng đô thị hóa đang đưa dơi tiếp cận gần hơn với con người, tăng nguy cơ lây từ động vật sang người.

WHO đã xếp Nipah vào danh sách 10 bệnh truyền nhiễm ưu tiên nghiên cứu, do những rủi ro mà nó mang lại. Các ổ dịch nhỏ gần đây đã khiến một số quốc gia tái áp dụng các biện pháp kiểm tra sức khỏe tại sân bay, cho thấy sự cảnh giác toàn cầu đang gia tăng.

Tóm lại, virus Nipah hiện chưa có khả năng gây ra đại dịch tương tự như COVID-19 do khả năng lây truyền giữa người với người còn hạn chế. Tuy nhiên, với tỷ lệ tử vong cao và chưa có vaccine hay phương pháp điều trị, virus Nipah vẫn là một mối nguy cần được theo dõi và kiểm soát chặt chẽ.