WHO đồng hành cùng Cần Thơ thực hiện xét nghiệm dự phòng lây truyền 3 bệnh từ mẹ sang con

Cần Thơ nỗ lực loại trừ ba bệnh truyền nhiễm

Kể từ năm 2020, Cần Thơ đã trở thành một trong những địa phương tiên phong trong việc thực hiện Kế hoạch hành động nhằm loại trừ ba bệnh HIV, viêm gan B (VGB) và giang mai (GM). Kế hoạch này được triển khai dựa trên những hướng dẫn từ Bộ Y tế và nhận được sự hỗ trợ từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Sau gần ba năm thực hiện, hàng chục nghìn phụ nữ mang thai đã được xét nghiệm và điều trị kịp thời. Nhờ đó, nhiều trẻ sơ sinh đã được theo dõi và xét nghiệm, giúp các em ra đời khỏe mạnh, không bị lây nhiễm bệnh từ mẹ.

Hàng nghìn phụ nữ mang thai được sàng lọc miễn phí

Chương trình phòng ngừa lây truyền HIV, VGB và GM được tài trợ từ hai nguồn: ngân sách địa phương và sự hỗ trợ của WHO, bao gồm sinh phẩm xét nghiệm, đào tạo, tập huấn và giám sát. Các hoạt động trong chương trình bao gồm việc tập huấn cho cán bộ chương trình về quy trình lấy mẫu, xét nghiệm và báo cáo; tư vấn và thực hiện xét nghiệm miễn phí cho phụ nữ mang thai tại các trạm y tế; và đào tạo cho cán bộ y tế trong hệ thống y tế công cộng.

Nhân viên Trạm Y tế phường Hưng Phú, quận Cái Răng tư vấn cho thai phụ. Ảnh: H.HOA

Thống kê và kết quả từ các cơ sở y tế

CDC Cần Thơ đã hợp tác với WHO để xây dựng các biểu mẫu báo cáo, sổ theo dõi mẹ và con, cũng như phác đồ chẩn đoán và xét nghiệm cho HIV, VGB và GM. Những tài liệu này nhằm hỗ trợ cho hoạt động phòng ngừa lây truyền từ mẹ sang con. Bên cạnh đó, CDC cũng đã xây dựng quy trình triển khai các hướng dẫn và tài liệu truyền thông như tờ rơi, áp phích, băng rôn để cấp phát cho các cơ sở y tế công lập và tư nhân.

Số liệu từ các cơ sở y tế ghi nhận rằng từ quý IV-2021 đến tháng 9-2023, toàn thành phố đã có 37.031 phụ nữ mang thai được xét nghiệm VGB. Trong số đó, 15.041 người đã được xét nghiệm miễn phí tại trạm y tế, dẫn đến việc phát hiện 245 trường hợp dương tính với HBsAg. Về giang mai, có 36.070 phụ nữ mang thai được xét nghiệm, trong đó 15.027 người được xét nghiệm miễn phí, và đã phát hiện 8 trường hợp dương tính với bệnh này.

Nỗ lực trong việc xét nghiệm HIV

Đối với bệnh HIV, từ năm 2021 đến tháng 9-2023, Cần Thơ đã thực hiện xét nghiệm cho 41.671 phụ nữ mang thai. Trong số này, 15.027 người được xét nghiệm miễn phí tại các trạm y tế, và đã phát hiện 17 ca dương tính với HIV, tất cả đều được điều trị bằng thuốc ARV. Đặc biệt, 24 phụ nữ nhiễm HIV trong thời kỳ chuyển dạ cũng đã được điều trị ARV. Sau khi sinh, 139 trẻ đã được xét nghiệm PCR và tất cả đều không nhiễm HIV từ mẹ.

Những khó khăn và thách thức còn tồn tại

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, chương trình vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Cần Thơ là điểm tập trung của nhiều đối tượng có nguy cơ từ các tỉnh lân cận và chịu áp lực lớn từ dịch HIV/AIDS, gây thêm gánh nặng cho các hoạt động cung cấp dịch vụ y tế, điều trị và sinh con, từ đó dẫn đến nguy cơ không theo dõi được tình hình sức khỏe của bệnh nhân.

ThS Nguyễn Thị Thu Hà, CDC Cần Thơ báo cáo kết quả dự phòng 3 bệnh do WHO hỗ trợ. Ảnh: H.HOA

Chương trình chưa đạt được mục tiêu

Chương trình đã triển khai tại 9 quận, huyện, nhưng tỷ lệ xét nghiệm và phát hiện các trường hợp VGB và GM vẫn chưa đạt yêu cầu đề ra. Việc theo dõi và quản lý số lượng phụ nữ mang thai trên địa bàn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là những thai phụ khám tại các bệnh viện tuyến trên hoặc cơ sở y tế tư nhân. Hơn nữa, chương trình chưa thể triển khai điều trị VGB và GM cho thai phụ tại các tuyến quận/huyện.

Nhiều thai phụ gặp khó khăn về kinh tế, không thể lên tuyến trên để theo dõi và điều trị theo chế độ bảo hiểm y tế. Việc lấy mẫu máu cho trẻ từ mẹ có HBsAg dương tính tại cơ sở y tế cấp xã cũng gặp nhiều trở ngại, khiến số trẻ được gia đình đưa đi xét nghiệm giảm đáng kể. Chương trình cũng chưa thể triển khai hoạt động phòng ngừa lây truyền ba bệnh tại các cơ sở y tế tư nhân và phòng khám tư nhân.

Đề xuất và kiến nghị cho tương lai

ThS Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng Khoa Sức khỏe sinh sản, CDC Cần Thơ đã đưa ra kiến nghị cần có các hướng dẫn cụ thể để triển khai quy trình phòng lây truyền mẹ con, các phác đồ và tài liệu truyền thông nhằm hỗ trợ các địa phương thực hiện kế hoạch loại trừ ba bệnh này. Việc tư vấn, xét nghiệm cho tất cả phụ nữ mang thai trên địa bàn cũng cần được thực hiện đồng thời tại các cơ sở y tế công và tư.

Bác sĩ Huỳnh Minh Trúc, Giám đốc CDC Cần Thơ cho biết, cơ quan này đã tiến hành mua thuốc điều trị giang mai và sẽ cung cấp cho các cơ sở y tế tuyến dưới để hỗ trợ điều trị. Về việc quản lý và tư vấn cho phụ nữ mang thai trong việc xét nghiệm ba bệnh, CDC sẽ làm việc với Sở Y tế thành phố để có chỉ đạo rõ ràng hơn.

TS Nguyễn Thị Thúy Vân, Cán bộ kỹ thuật WHO tại Việt Nam, bày tỏ hy vọng rằng Cần Thơ sẽ trở thành một trong những tỉnh thành dẫn đầu trong việc loại trừ lây truyền HIV và GM trong thời gian tới. WHO cam kết tiếp tục hỗ trợ Cần Thơ trong việc triển khai chương trình này và sẽ làm việc với Sở Y tế để mở rộng hoạt động tại các bệnh viện tư nhân và phòng khám. Hiện nay, các cơ sở này có thực hiện nhưng chưa được theo dõi và quản lý chặt chẽ, ảnh hưởng đến hiệu quả của chương trình.