“Gia cố” trụ cột dự phòng trong hệ thống y tế TP Cần Thơ Bài 1: Xây dựng “lá chắn” bảo vệ sức khỏe nhân dân

Vai trò của Y tế dự phòng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Y tế dự phòng (YTDP) giữ một vị trí vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Hệ thống YTDP đang từng bước được mở rộng và củng cố, thực hiện sứ mệnh phòng ngừa bệnh tật từ sớm và từ xa. Tuy nhiên, việc đầu tư cho hệ thống YTDP hiện chưa đạt yêu cầu cần thiết, điều này đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nó. Trong bối cảnh hiện nay, với nhiều thách thức phi truyền thống, đặc biệt là sự xuất hiện của các dịch bệnh mới, việc xác định lại vai trò của hệ thống YTDP là cần thiết nhằm thực hiện tốt phương châm “YTDP là then chốt, y tế cơ sở là nền tảng” theo các chính sách của Đảng và Nhà nước.

Thành tựu của YTDP tại TP Cần Thơ

Tại TP Cần Thơ, hệ thống YTDP đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao sức khỏe và tuổi thọ của người dân trong thành phố. Chính quyền địa phương đã chú trọng đến việc đầu tư cho YTDP, giúp nâng cao năng lực của hệ thống này từng bước một.

Quyết sách quan trọng của Đảng và Nhà nước

Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, tuổi thọ trung bình của người dân Việt Nam chỉ dưới 40 tuổi, nhiều căn bệnh đã bùng phát thành dịch, cướp đi hàng ngàn sinh mạng. Trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động nhiều phong trào vệ sinh phòng bệnh nhằm nâng cao sức khỏe của toàn dân, từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển của y học dự phòng. Qua các giai đoạn khác nhau, Đảng và Nhà nước đã luôn chú trọng đến công tác YTDP, xác định rằng đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn là trách nhiệm của các cấp chính quyền và tổ chức xã hội. Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương và chính sách nhằm tăng cường đầu tư cho hệ thống YTDP. Năm 2008, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 18/2008/QH12 yêu cầu dành ít nhất 30% ngân sách y tế cho YTDP. Đến năm 2017, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã thông qua Nghị quyết số 20-NQ/TW về việc tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, xác định các nhiệm vụ cấp bách và giải pháp thực hiện đến năm 2025, với tầm nhìn đến năm 2030.

Thực trạng YTDP và thách thức hiện nay

Nghị quyết số 20 của Quốc hội nhấn mạnh việc nâng cao năng lực phòng chống dịch bệnh gắn liền với việc đổi mới y tế cơ sở; đồng thời nhấn mạnh việc cần thiết dành ít nhất 30% ngân sách y tế cho công tác YTDP. Điều này đã giúp nâng cao năng lực phòng chống dịch bệnh, đặc biệt trong việc ứng phó kịp thời với đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, sau đại dịch, hệ thống y tế cũng đã bộc lộ nhiều điểm yếu cần khắc phục. Mặc dù tỷ lệ chi cho YTDP trong tổng chi ngân sách y tế tăng dần qua các năm, nhưng vẫn chưa đạt 30% như quy định tại Nghị quyết 18 và Nghị quyết 20, điều này đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của YTDP, nhất là trong Chương trình tiêm chủng mở rộng.

Các biện pháp khắc phục và nâng cao chất lượng YTDP

Thông qua việc giám sát chuyên đề về huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực phục vụ công tác phòng, chống dịch COVID-19, Quốc hội đã ghi nhận những vấn đề bất cập trong việc thực hiện chính sách và pháp luật liên quan đến y tế cơ sở và YTDP. Do đó, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 25-10-2023, nhấn mạnh việc củng cố, hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động của y tế cơ sở. Chỉ thị này sẽ là kim chỉ nam cho ngành y tế và các tổ chức có liên quan, nhằm nhận thức đúng đắn về vai trò và tầm quan trọng của y tế cơ sở, đồng thời tăng cường năng lực ứng phó với các tình huống khẩn cấp về dịch bệnh. Đầu năm 2024, Thủ tướng Chính phủ sẽ phê duyệt Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn đến năm 2030, với tầm nhìn đến năm 2045, nhằm đảm bảo mọi người dân đều được hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng tốt nhất.

Xây dựng hệ thống YTDP vững mạnh tại TP Cần Thơ

Tại TP Cần Thơ, sự chỉ đạo đồng bộ từ các cấp chính quyền đã góp phần xây dựng và củng cố hệ thống YTDP phát triển ổn định. BS CKII Huỳnh Minh Trúc, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP Cần Thơ, cho biết thành phố đã kiểm soát thành công nhiều loại dịch bệnh, chủ động ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch. Hơn 90% trẻ em được tiêm phòng theo chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia; tỷ lệ tử vong ở bà mẹ và trẻ sơ sinh đã giảm xuống mức thấp nhất; chỉ số sức khỏe và tuổi thọ của người dân không ngừng gia tăng. Tuổi thọ trung bình của người dân Cần Thơ gần đạt 76 tuổi. Nhiều năm liền, TP Cần Thơ được đánh giá cao trong công tác phòng chống HIV/AIDS, với sự công nhận từ Bộ Y tế và các tổ chức quốc tế. Hệ thống y tế cơ sở cũng đã triển khai các chương trình tầm soát và quản lý các bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng, cùng với các chương trình về an toàn vệ sinh thực phẩm và y tế học đường được kiểm soát chặt chẽ.

Hợp tác và phát triển bền vững trong YTDP

Để có được những thành tựu trong công tác YTDP ngày hôm nay, là sự nỗ lực không ngừng của cả hệ thống y tế và sự chỉ đạo sát sao từ các cấp chính quyền. Từ trường hợp ca bệnh sốt xuất huyết tử vong năm 2018, Trạm Y tế xã Định Môn (huyện Thới Lai) đã chủ động trong công tác phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. Chị Nguyễn Thị Diễm Trang, Điều dưỡng CKI, Trưởng Trạm Y tế Định Môn, chia sẻ rằng trường hợp tử vong do sốt xuất huyết đã trở thành bài học kinh nghiệm quý giá, khiến địa phương không dám xem nhẹ công tác phòng chống dịch. Trạm Y tế luôn theo dõi chặt chẽ các nguy cơ dịch tễ và kịp thời điều tra, xử lý khi có thông tin về ca bệnh. Hằng năm, ngoài những chiến dịch lớn, Trạm còn tổ chức các chương trình tuyên truyền đến cộng đồng theo phương châm “mưa dầm thấm lâu”, nhằm dần nâng cao nhận thức của người dân. Đội ngũ cán bộ và cộng tác viên y tế được phân bổ rộng rãi khắp 8 ấp, thường xuyên đến từng hộ gia đình để tư vấn.

Định hướng phát triển trong tương lai

Theo bà Trần Thị Vĩnh Nghi, Bí thư Huyện ủy Thới Lai, Huyện ủy đã phân công các ủy viên Ban Thường vụ trực tiếp chỉ đạo công tác y tế tại huyện. Hằng năm, công tác y tế luôn được đưa vào nghị quyết và huyện cố gắng thực hiện đạt các chỉ tiêu đã đề ra. UBND huyện cũng đã đưa chỉ tiêu y tế cơ sở vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, chỉ đạo ngành y tế tham mưu thành lập Ban Chỉ đạo chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân từ huyện đến xã, đồng thời kêu gọi sự tham gia của các ngành trong công tác y tế. Huyện ủy cũng đã tăng cường lãnh đạo và thường xuyên kiểm tra, giám sát hệ thống y tế cơ sở.

Bên cạnh việc triển khai các hoạt động YTDP, ngành y tế TP Cần Thơ cũng đang nỗ lực nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại y tế cơ sở. Mạng lưới 80 trạm y tế trên toàn thành phố đều có bác sĩ và được trang bị các thiết bị y tế cơ bản phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh ban đầu. Ngân sách nhà nước và các nguồn lực xã hội đầu tư cho y tế cơ sở đang ngày càng tăng lên. PGS.TS.BS Hoàng Quốc Cường, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, nhấn mạnh rằng công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu, YTDP và công tác dân số là ba trụ cột chính tạo nên xương sống của hệ thống y tế cơ sở tại thành phố. Tuy nhiên, công tác YTDP tại TP Cần Thơ vẫn gặp nhiều khó khăn do những bất cập về cơ chế, chính sách, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, hệ thống tổ chức y tế chưa đồng bộ và thiếu ổn định, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Trong bối cảnh mới với nhiều thách thức, việc tìm kiếm giải pháp đồng bộ là rất cần thiết để đảm bảo năng lực YTDP, thực hiện vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe nhân dân.